เป็นเกย์เคยผิดกฎหมายไทยไหม ย้อนดูตั้งแต่ ร.ศ. 118

เป็นเกย์เคยผิดกฎหมายไทยไหม คำตอบสั้นคือ เท่าที่ตัวบทซึ่งเปิดอ่านได้ระบุ กฎหมายไทยไม่ได้เขียนให้ตัวตนเป็นความผิด แต่เคยมีโทษอาญากับเพศสัมพันธ์บางแบบ ฉบับเก่าที่สุดที่เราเปิดอ่านตัวบทได้คือพระราชกำหนดสมัยรัชกาลที่ 5 ในปี ร.ศ. 118 ต่อด้วยกฎหมายลักษณะอาญา ร.ศ. 127 โทษนี้หมดไปเมื่อประมวลกฎหมายอาญาฉบับปัจจุบันเริ่มใช้ในวันที่ 1 มกราคม 2500 บทความนี้เล่าตามตัวบท และบอกไว้เมื่อแหล่งข้อมูลเขียนไม่ตรงกัน

เกย์เคยผิดกฎหมายไทยจริงไหม กฎหมายเอาผิดอะไร

รายงานสถานการณ์คนหลากหลายทางเพศในไทยที่โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ทำร่วมกับ USAID เมื่อปี 2014 เขียนว่ากฎหมายไทยยุคแรกเอาผิดที่การกระทำทางเพศ ไม่ได้เอาผิดอัตลักษณ์หรือเพศวิถี รายงานฉบับเดียวกันระบุด้วยว่าไม่พบหลักฐานว่าไทยเคยมีกฎหมายห้ามแต่งกายข้ามเพศ

เราอ่านตัวบทเก่าสองฉบับที่จะเล่าต่อไปแล้ว ไม่พบคำเรียกคนกลุ่มใด มีแต่คำบรรยายการกระทำ ฉบับหลังเขียนว่าการกระทำนั้นผิดไม่ว่าจะทำ "ด้วยชายก็ดี หญิงก็ดี" เราจึงอ่านว่าความผิดนี้ไม่ได้จำกัดอยู่ที่คู่เพศเดียวกัน แต่เพศสัมพันธ์ระหว่างชายกับชายก็อยู่ในถ้อยคำนั้นด้วย

ร.ศ. 118 พระราชกำหนดที่เขียนโทษจำคุกถึงสิบปี

พระราชกำหนดลักษณข่มขืนล่วงประเวณีประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อเดือนเมษายน ร.ศ. 118 ฉบับถอดความในวิกิซอร์ซกำกับว่าตรงกับ พ.ศ. 2442 เนื้อหาหลักเป็นเรื่องการข่มขืน แต่มีข้อหนึ่งตั้งหัวว่า "ทำชำเราผิดธรรมดา ให้ลงโทษ"

ข้อนั้นเอาผิดผู้ที่ "ทำชำเราทางเวจมรรค" ซึ่งเป็นคำหนังสือที่หมายถึงทวารหนัก โดยเขียนรวมไว้กับการกระทำต่อสัตว์ โทษคือจำคุกตั้งแต่สิบปีลงมา จะให้ทำงานหนักด้วยหรือไม่ก็ได้ และถ้าทำผิดซ้ำเป็นครั้งที่สองหรือสาม จะเพิ่มโทษเฆี่ยนตั้งแต่หกสิบทีลงมาอีกก็ได้ ตัวบทไม่ได้ระบุเพศของคู่กรณี

พระราชกำหนดฉบับนี้ใช้อยู่ไม่ถึงสิบปี เพราะมีชื่ออยู่ในบัญชีกฎหมายที่กฎหมายลักษณะอาญา ร.ศ. 127 สั่งยกเลิก

ร.ศ. 127 กฎหมายลักษณะอาญาลดโทษลง แต่ยังเอาผิด

กฎหมายลักษณะอาญาประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 1 มิถุนายน ร.ศ. 127 และให้ใช้ตั้งแต่ 21 กันยายนปีเดียวกัน พระราชบัญญัติปี 2499 เรียกปีนั้นว่าพุทธศักราช 2451 ส่วนวิกิซอร์ซกำกับหน้านี้ว่า พ.ศ. 2450 ความผิดเรื่องนี้ย้ายมาอยู่ในหมวดความผิดฐานกระทำอนาจาร ตัวบทเขียนว่าผู้ใด "ทำชำเราผิดธรรมดามนุษย์ด้วยชายก็ดี หญิงก็ดี" มีความผิด โทษจำคุกตั้งแต่สามเดือนถึงสามปี และปรับตั้งแต่ห้าสิบบาทถึงห้าร้อยบาท

เทียบกับฉบับก่อน โทษจำคุกสูงสุดลดจากสิบปีเหลือสามปี และข้อนี้ไม่มีโทษเฆี่ยนแล้ว แต่ความผิดฐานนี้อยู่ต่อมาจนถึงการชำระกฎหมายปี 2499 ซึ่งเล่าในหัวข้อถัดไป

เหตุที่สยามเขียนกฎหมายอาญาใหม่ทั้งฉบับ พระราชปรารภของกฎหมายเล่าไว้เองว่ามีสองข้อ ข้อแรกคือกฎหมายเก่าสะสมซับซ้อนจนพิพากษาคดีลำบาก ข้อสองคือสยามต้องการเลิกระบบศาลกงสุล ซึ่งให้คนในบังคับต่างชาติขึ้นศาลของชาติตนเอง จึงให้นักกฎหมายชาวต่างประเทศเข้ามารับราชการและร่วมตรวจชำระกฎหมาย

ปี 2499 ความผิดนี้หายไปจากประมวลกฎหมายอาญาอย่างไร

พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2499 ลงวันที่ 13 พฤศจิกายน 2499 ให้เหตุผลว่าตั้งแต่ใช้กฎหมายลักษณะอาญามา พฤติการณ์ของบ้านเมืองเปลี่ยนไปมาก กฎหมายฉบับนี้ให้ประมวลกฎหมายอาญาเริ่มใช้ตั้งแต่ 1 มกราคม 2500 และให้ยกเลิกกฎหมายลักษณะอาญาเมื่อประมวลใหม่ใช้บังคับ

เราค้นตัวบทประมวลกฎหมายอาญาฉบับแรกที่แนบท้ายพระราชบัญญัตินั้น ไม่พบคำว่า "ผิดธรรมดามนุษย์" หรือ "เวจมรรค" เลย หมวดความผิดเกี่ยวกับเพศของฉบับแรกมีเรื่องอย่างการข่มขืน การกระทำอนาจาร และการกระทำต่อเด็ก

การค้นคว้าแบบอิสระระดับปริญญาโทด้านนิติศาสตร์ของภาณพ มีชำนาญ ที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ปี 2555 ซึ่งอ้างหนังสืออีกเล่มหนึ่งต่อ เขียนว่าความผิดนี้ถูกยกเลิกไปเมื่อชำระกฎหมายอาญาใหม่ในปี 2499 และหลังจากนั้นความสัมพันธ์ทางเพศของคนเพศเดียวกันก็ไม่เป็นความผิดอาญาอีก แต่งานชิ้นนั้นแปลงปีของกฎหมายสองฉบับแรกเป็น พ.ศ. 2411 และ 2452 ซึ่งไม่ตรงกับตัวบท บทความนี้จึงยึดปีตามตัวบท

รายงานของ UNDP กับ USAID เขียนว่าไทยเลิกเอาผิดในปี 1956 โดยจำกัดความไว้ที่เพศสัมพันธ์ของผู้ใหญ่ที่ยินยอม ทำในที่ส่วนตัว และไม่ใช่การค้า รายงานเขียนด้วยว่าแม้มีกฎหมายอยู่ แต่ไม่มีการดำเนินคดีจริง ข้อนี้เราไม่ได้ตรวจกับสำนวนคดีเอง

ไม่ผิดกฎหมายแล้ว แปลว่าได้รับการคุ้มครองแล้วหรือยัง

ไม่ได้แปลว่าอย่างนั้น การเลิกเอาผิดกับการคุ้มครองเป็นคนละเรื่อง กฎหมายในตารางนี้ห่างกันหลายสิบปี และเรียงเฉพาะฉบับที่เราเปิดอ่านตัวบทได้ ไม่ใช่รายการครบทุกฉบับ

กฎหมายไทยที่เกี่ยวกับเพศสัมพันธ์และความหลากหลายทางเพศ เรียงตามปีที่ประกาศ

ปีที่ประกาศ	กฎหมาย	สิ่งที่เปลี่ยน
ร.ศ. 118	พระราชกำหนดลักษณข่มขืนล่วงประเวณี	เอาผิดการ "ทำชำเราทางเวจมรรค" จำคุกตั้งแต่สิบปีลงมา
ร.ศ. 127	กฎหมายลักษณะอาญา	ลดโทษเหลือจำคุกสามเดือนถึงสามปีและปรับ
พ.ศ. 2499	ประมวลกฎหมายอาญา	ไม่มีความผิดนี้อีก เริ่มใช้ 1 มกราคม 2500
พ.ศ. 2550	กฎหมายแก้ไขประมวลกฎหมายอาญา	ความผิดฐานข่มขืน ซึ่งฉบับแรกเขียนคุ้มครองเฉพาะหญิง ถูกเขียนใหม่เป็นข่มขืนผู้อื่น ไม่ระบุเพศ
พ.ศ. 2558	กฎหมายความเท่าเทียมระหว่างเพศ	นิยามการเลือกปฏิบัติให้รวมเหตุที่บุคคลมีการแสดงออกแตกต่างจากเพศโดยกำเนิด
พ.ศ. 2567	กฎหมายแก้ไขประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์	กฎหมายสมรสเท่าเทียม ประกาศ 24 กันยายน 2567

กฎหมายปี 2550 บันทึกเหตุผลไว้เองว่าบทบัญญัติเดิมเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมเพราะความแตกต่างเรื่องเพศ ส่วนรายงานของ UNDP กับ USAID ซึ่งออกก่อนกฎหมายปี 2558 ยังบันทึกว่าตอนนั้นไทยไม่มีกฎหมายคุ้มครองคนหลากหลายทางเพศจากการเลือกปฏิบัติ เรื่องหลังกฎหมายสมรสมีผลอ่านต่อได้ที่สมรสเท่าเทียม ไทย 1 ปีผ่านไป เปลี่ยนแปลงอะไรบ้าง? สิทธิเกย์ไทย ที่ต้องรู้ ส่วนอีกเส้นเรื่องหนึ่งที่เดินคู่กันมาคือวงการแพทย์ ซึ่งเล่าไว้ในเกย์เคยถูกนับเป็นโรค? ไล่ไทม์ไลน์ ICD-6 ถึง ICD-11

คำถามที่พบบ่อย

กฎหมายเก่าเอาผิดเฉพาะชายกับชายใช่ไหม

ตามตัวบทที่เราเปิดอ่าน ไม่ใช่ ฉบับ ร.ศ. 118 ไม่ระบุเพศของคู่กรณี ส่วนฉบับ ร.ศ. 127 เขียนว่า "ด้วยชายก็ดี หญิงก็ดี" เราจึงอ่านว่าความผิดอยู่ที่ลักษณะการกระทำ ไม่ใช่เพศของคนสองคน

เคยมีคนถูกดำเนินคดีด้วยข้อหานี้จริงไหม

รายงานของ UNDP กับ USAID ปี 2014 เขียนว่าไม่มีการดำเนินคดีจริง เราไม่พบแหล่งที่เปิดอ่านได้ซึ่งรวบรวมคำพิพากษาเรื่องนี้ จึงยืนยันเกินกว่าที่รายงานเขียนไม่ได้

เลิกเอาผิดปี 1956 หรือ 1957 กันแน่

กฎหมายออกในปี 2499 ซึ่งตรงกับ 1956 และกำหนดให้ประมวลกฎหมายอาญาเริ่มใช้ 1 มกราคม 2500 ซึ่งตรงกับ 1957 รายงานของ UNDP กับ USAID ใช้ปี 1956 ถ้าพบแหล่งที่เขียน 1957 เราอ่านว่านับจากวันเริ่มใช้

ก่อน ร.ศ. 118 มีกฎหมายลักษณะนี้ไหม

การค้นคว้าแบบอิสระฉบับเดียวกันกล่าวถึงกฎมณเฑียรบาลซึ่งลงโทษนางสนมกำนัลที่คบกันฉันชู้สาว เป็นกฎสำหรับคนในราชสำนัก ส่วนกฎหมายที่เอาผิดผู้ชายก่อนปี ร.ศ. 118 เราไม่พบในแหล่งที่เปิดอ่าน

วันนี้ยังมีกฎหมายอาญาไทยที่เอาผิดความสัมพันธ์เพศเดียวกันไหม

การค้นคว้าแบบอิสระปี 2555 เขียนว่าหลังการชำระกฎหมายปี 2499 เรื่องนี้ไม่เป็นความผิดอาญาอีก และรายงานของ UNDP กับ USAID ปี 2014 เขียนว่าไทยเลิกเอาผิดในปี 1956 เราไม่ได้ไล่กฎหมายอาญาทุกฉบับที่แก้ไขหลังจากนั้น เราไม่ใช่นักกฎหมาย ถ้ามีข้อสงสัยเฉพาะกรณี ควรปรึกษาทนายความ

สรุป

ตัวบทเก่าที่เราเปิดอ่านมีสองฉบับที่เอาผิดการกระทำทางเพศบางแบบ คือพระราชกำหนด ร.ศ. 118 ที่มีโทษจำคุกถึงสิบปี และกฎหมายลักษณะอาญา ร.ศ. 127 ที่ลดโทษเหลือไม่เกินสามปี เราไม่พบคำเรียกตัวตนของใครในสองฉบับนี้ และฉบับหลังเขียนว่าผิดไม่ว่าทำกับชายหรือหญิง ความผิดนี้หมดไปเมื่อประมวลกฎหมายอาญาเริ่มใช้ 1 มกราคม 2500 ส่วนกฎหมายความเท่าเทียมระหว่างเพศและกฎหมายสมรสเท่าเทียมตามมาหลังจากนั้นหลายสิบปี

ถ้าอยากอ่านภาพกว้างของประวัติและวัฒนธรรมชุมชนต่อ มีหน้าเรื่องประวัติและวัฒนธรรมเกย์ไทยของ Quicky ซึ่งเป็นบริการในเครือเดียวกับเว็บนี้